Mảnh Đất Cũ Và Những Viên Thuốc Mới

Chiều Sài Gòn mưa như trút nước. Trong căn phòng nhỏ đầy máy tính, ánh mắt Tuấn dán chặt vào màn hình, nơi một con số nhảy múa: 15,432 lượt truy cập chỉ trong 24 giờ. Đó không phải một trang thương mại điện tử thông thường, mà là một "tên miền cũ" - HealthyLifeVn.com - mà anh mua lại được từ một tay buôn tên miền với giá rẻ như bèo. Điều kỳ lạ là, trang web này chưa bán bất cứ thứ gì, chỉ đăng tải những bài viết về sức khỏe "sao chép" từ nhiều nguồn, vậy mà lượt người ghé thăm cứ tăng vùn vụt.

Tuấn, một lập trình viên trẻ với đôi mắt cận dày cộp và nỗi ám ảnh về "con số", ban đầu chỉ coi đây là một thử nghiệm. Anh nghe nói về thị trường tên miền hết hạn (expired domain) đầy tiềm năng ở Việt Nam. Những tên miền cũ, có "lịch sử", được các công cụ tìm kiếm như Google đánh giá cao, dễ dàng lên top hơn những trang mới toanh. HealthyLifeVn.com từng là một blog sức khỏe nhỏ của một bác sĩ về hưu, bị bỏ quên nhiều năm. Tuấn mua nó, dựng lên một giao diện hào nhoáng, và bắt đầu đăng bài. Anh không hiểu sâu về y tế, nhưng anh giỏi thuật toán và biết người dùng thường tìm kiếm gì: "cách giảm cân cấp tốc", "thuốc trị đau xương khớp thần kỳ", "thực phẩm chức năng tăng cường sinh lý".

Mọi chuyện bắt đầu rẽ hướng khi một người đàn ông trung niên, xưng là chú Hải, gọi điện thoại đến số hotline trên website. Giọng nói đầy lo lắng: "Cháu ơi, trang của cháu có bài giới thiệu viên uống X trị thoái hóa đốt sống cổ. Chú mua ở đâu được? Chú đau quá, đi bệnh viện tốn kém mãi không khỏi." Tuấn ậm ừ, nói sẽ "kiểm tra và phản hồi lại". Anh lật đật lên mạng, tìm kiếm sản phẩm có tên tương tự, và kinh ngạc phát hiện một mạng lưới các trang web bán hàng "vỏ bọc" y tế rất tinh vi. Họ cũng dùng chiến thuật tên miền cũ có độ tin cậy cao, đăng nội dung hấp dẫn về sức khỏe để thu hút người đọc, rồi khéo léo chèn vào những sản phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc. Lợi nhuận từ những viên thuốc, thực phẩm chức năng "thần thánh" này là khổng lồ.

Xung đột trong Tuấn trỗi dậy. Anh nhìn thấy cơ hội kiếm tiền dễ dàng trước mắt. Chỉ cần hợp tác với một "nhà cung cấp" nào đó, biến HealthyLifeVn.com thành một kênh bán hàng, tiền sẽ chảy về như nước. Nhưng hình ảnh người chú Hải kia, với giọng nói đau đớn và đầy tin tưởng, cứ ám ảnh anh. Sự tin tưởng đó được xây dựng trên gì? Trên một "tên miền cũ" có vẻ uy tín, trên những bài viết đạo văn mị dân, hay trên sự tuyệt vọng tìm kiếm hy vọng về sức khỏe của con người? Tuấn bắt đầu đào sâu tìm hiểu "tại sao" - động cơ thực sự đằng sau mô hình này. Anh nhận ra đây không chỉ là chuyện kinh doanh. Đó là việc lợi dụng khoảng trống hiểu biết về sức khỏe của người dân (beginners), lợi dụng sự thiếu kiểm soát chặt chẽ ở khu vực "biên giới" giữa thông tin y tế và thương mại điện tử. Người ta sẵn sàng trả giá cao cho sức khỏe, và sự sợ hãi, thiếu hiểu biết chính là miếng đất màu mỡ nhất.

Một bước ngoặt xảy ra khi Tuấn tình cờ đọc được bài báo về một ca ngộ độc do sử dụng thuốc giảm cân mua trên mạng từ một website có tên miền "rất đáng tin" tương tự. Câu chuyện đó như một gáo nước lạnh. Anh tự hỏi: Liệu mình có muốn trở thành một mắt xích trong chuỗi đó? Sức mạnh của một tên miền cũ, thứ mà anh coi chỉ là một công cụ kỹ thuật, hóa ra lại có thể định hướng, thậm chí gây hại cho sức khỏe của cả một cộng đồng.

Tuấn quyết định làm một điều trái ngược hoàn toàn với "xu hướng". Thay vì biến trang web thành sàn thương mại, anh xóa sạch những bài viết cũ, và liên hệ với người chủ cũ của tên miền - bác sĩ về hưu kia. Sau nhiều lần thuyết phục, anh thuyết phục được bác sĩ cộng tác, cùng xây dựng lại HealthyLifeVn.com thành một nền tảng cung cấp thông tin y tế cơ bản, đáng tin cậy, miễn phí. Họ giải thích mọi thứ từ gốc rễ, từ những khái niệm đơn giản nhất, sử dụng những phép so sánh dễ hiểu (analogies) về cơ thể. Họ thẳng thắn cảnh báo về những sản phẩm "thần kỳ" trên mạng, giải thích cơ chế "vì sao" những trang web đó lại dễ tiếp cận người dùng đến vậy. Tốc độ tăng trưởng lượt truy cập chậm lại, nhưng những bình luận cảm ơn, những câu hỏi nghiêm túc bắt đầu xuất hiện. Chú Hải gọi lại, không phải để hỏi mua thuốc, mà để hỏi về một phòng khám uy tín chuyên về xương khớp mà trang web đã giới thiệu.

HealthyLifeVn.com giờ đây vẫn là một tên miền cũ, nhưng nó mang một linh hồn mới. Câu chuyện của Tuấn không phải là lên án toàn bộ thương mại điện tử hay việc tái sử dụng tên miền. Nó đặt ra một câu hỏi mang tính phê phán: Trong cuộc đua tối ưu hóa công cụ tìm kiếm và khai thác lòng tin, liệu chúng ta đang xây dựng hay đang phá hủy? Sức khỏe không phải là một mặt hàng có thể đánh tráo khái niệm, và lòng tin của con người, nhất là khi họ bắt đầu tìm hiểu về sức khỏe, không nên là miếng đất để gieo hạt giống của sự dối trá vì lợi nhuận. Mảnh đất cũ có thể trồng lên những cây non hữu ích, hoặc cũng có thể trở thành bãi rác độc hại. Tất cả phụ thuộc vào người cầm cuốc.